Võ Tắc Thiên là một trong những nhân vật đặc biệt nhất trong lịch sử Trung Quốc. Bà là người phụ nữ duy nhất trong lịch sử Trung Hoa chính thức xưng đế, lập ra triều Võ Chu và trực tiếp nắm quyền trong nhiều thập niên vào thời Đường. Cuộc đời của Võ Tắc Thiên trải qua nhiều giai đoạn khác nhau: từ một nữ tử xuất thân gia đình quan lại, trở thành tài nhân trong hậu cung, rồi hoàng hậu, thái hậu và cuối cùng là hoàng đế.
Vì vậy, khi tìm hiểu tiểu sử võ tắc thiên, cần nhìn nhận nhân vật này trong bối cảnh lịch sử cụ thể thay vì chỉ dựa vào những câu chuyện truyền kỳ hoặc hình tượng được xây dựng trong tiểu thuyết, phim ảnh.
Những thông tin chung về Võ Tắc Thiên
Võ Tắc Thiên, thường được gọi là Võ hậu hoặc Võ Chiếu, sinh năm 624 và mất năm 705. Bà sống vào thời nhà Đường, một giai đoạn được xem là một trong những thời kỳ phát triển nổi bật của lịch sử Trung Quốc.
Tên của bà thường được ghi là Võ Chiếu (武曌). Chữ “曌” là chữ do chính bà đặt ra, có ý nghĩa liên quan đến ánh sáng của mặt trời và mặt trăng. Trong những ghi chép về tiểu sử võ tắc thiên, sau khi lên ngôi hoàng đế, bà lấy quốc hiệu là Chu, thường được các sử gia gọi là Võ Chu để phân biệt với nhà Chu thời cổ đại.
Võ Tắc Thiên là con gái của Võ Sĩ Hoạch, một quan lại và thương nhân có thế lực dưới thời Đường. Gia đình bà có điều kiện kinh tế và xã hội tương đối tốt, giúp bà có cơ hội tiếp cận giáo dục và văn hóa.
Không giống hình ảnh một nhân vật hoàn toàn xuất thân thấp kém thường thấy trong một số tác phẩm hư cấu, Võ Tắc Thiên thực tế sinh ra trong một gia đình có địa vị nhất định. Đây là yếu tố quan trọng giúp giải thích vì sao bà có nền tảng để bước vào đời sống cung đình.
Tuổi thơ và gia đình của Võ Tắc Thiên
Võ Tắc Thiên sinh tại Lợi Châu, nay thuộc khu vực Tứ Xuyên, Trung Quốc. Cha bà là Võ Sĩ Hoạch, từng tham gia hoạt động chính trị và có quan hệ với triều đình nhà Đường.
Mẹ bà là Dương thị, xuất thân từ một gia đình quý tộc. Nhờ hoàn cảnh gia đình, Võ Tắc Thiên được tiếp xúc với việc học hành từ khi còn nhỏ. Theo các ghi chép lịch sử, bà có kiến thức về văn chương và kinh điển. Đây là điểm đáng chú ý vì giáo dục dành cho phụ nữ trong xã hội phong kiến thường bị giới hạn hơn nam giới.
Cha của Võ Tắc Thiên qua đời khi bà còn trẻ. Sau đó, gia đình bà phải đối mặt với những thay đổi về địa vị. Dù vậy, Võ Tắc Thiên vẫn có cơ hội bước vào cung đình. Từ thời niên thiếu, bà đã thể hiện cá tính mạnh mẽ và khả năng quan sát. Những phẩm chất này về sau đóng vai trò quan trọng trong con đường chính trị của bà.
Võ Tắc Thiên nhập cung nhà Đường
Năm 638, khi khoảng 14 tuổi, một sự kiện quan trọng đầu tiên trong tiểu sử võ tắc thiên là khi được đưa vào cung và trở thành một tài nhân của Đường Thái Tông Lý Thế Dân.
Trong hậu cung nhà Đường, tài nhân là một phẩm cấp trong hệ thống phi tần. Việc được tuyển vào cung khiến cuộc đời Võ Tắc Thiên bước sang một giai đoạn hoàn toàn mới.
Trong thời gian ở hậu cung Đường Thái Tông, bà không lập tức trở thành nhân vật quyền lực. Trái lại, bà trải qua nhiều năm ở vị trí tương đối thấp trong hệ thống cung phi.
Có một số tin tức tổng hợp kể về câu chuyện lịch sử nổi tiếng về khả năng chế ngự một con ngựa dữ của Võ Tắc Thiên. Bà được cho là đã đề nghị dùng roi, búa sắt và dao để xử lý con ngựa. Câu chuyện này thường được sử dụng để mô tả tính cách mạnh mẽ của bà, nhưng mức độ xác thực lịch sử không hoàn toàn chắc chắn.
Điều quan trọng hơn là thời gian ở cung giúp Võ Tắc Thiên hiểu sâu sắc hoạt động nội bộ của hoàng gia và những quy tắc phức tạp trong đời sống cung đình.
Mối quan hệ với Đường Cao Tông
Năm 649, Đường Thái Tông qua đời. Theo tập tục và quy định cung đình thời đó, nhiều phi tần không được sủng ái có thể phải vào chùa. Võ Tắc Thiên được đưa tới Cảm Nghiệp tự để tu hành. Tuy nhiên, bước ngoặt lớn xuất hiện khi bà gặp lại thái tử Lý Trị, con trai của Đường Thái Tông.
Mối quan hệ giữa Võ Tắc Thiên và Đường Cao Tông phát triển, và bà được đưa trở lại cung. Sự kiện này đặt nền móng cho bước tiến chính trị quan trọng của bà.
Năm 655 tiếp tục ghi dấu ấn trong tiểu sử võ tắc thiên là bà trở thành hoàng hậu sau cuộc đấu tranh quyền lực trong hậu cung và triều đình. Việc bà trở thành hoàng hậu là một bước ngoặt lớn, bởi từ đây bà không còn chỉ là một phi tần mà đã trở thành nhân vật trung tâm của chính trường nhà Đường.
Võ Tắc Thiên trở thành Hoàng hậu
Sau khi trở thành hoàng hậu, Võ Tắc Thiên dần mở rộng ảnh hưởng chính trị. Đường Cao Tông có những vấn đề sức khỏe kéo dài, khiến khả năng trực tiếp xử lý chính sự bị ảnh hưởng. Võ hậu bắt đầu tham gia sâu hơn vào công việc triều đình.
Bà được biết đến với khả năng xử lý công việc và tổ chức quyền lực. Một số sử liệu cho rằng Đường Cao Tông từng gọi hai người cùng tham gia xử lý triều chính, tạo nên hình ảnh “nhị thánh”.
Trong thời kỳ này, Võ Tắc Thiên củng cố vị trí bằng cách xây dựng mạng lưới quan lại trung thành và loại bỏ những đối thủ chính trị. Bà cũng chú trọng đến việc sử dụng những quan lại có năng lực, không hoàn toàn phụ thuộc vào xuất thân quý tộc. Đây là một đặc điểm đáng chú ý trong chính sách nhân sự của bà.
Những cuộc đấu tranh và khẳng định quyền lực trong triều đình
Bà phải đối mặt với nhiều gia tộc quý tộc và quan lại phản đối ảnh hưởng ngày càng lớn của mình. Cuộc đấu tranh quyền lực giữa phe ủng hộ hoàng hậu và các nhóm quý tộc cũ diễn ra gay gắt.
Võ Tắc Thiên sử dụng nhiều biện pháp để củng cố quyền lực, trong đó có việc dựa vào hệ thống điều tra và mật báo. Một số quan lại được trao quyền điều tra những người bị nghi ngờ chống đối.
Trong lịch sử, thời kỳ này thường được nhắc đến với sự xuất hiện của các quan lại khét tiếng về việc xử lý án chính trị nghiêm khắc. Chính sách đó giúp Võ Tắc Thiên kiểm soát đối thủ nhưng đồng thời tạo nên hình ảnh một nhà cai trị cứng rắn và gây tranh luận.
Võ Tắc Thiên trở thành Thái hậu
Đường Cao Tông qua đời năm 683. Con trai của ông và Võ hậu là Lý Hiển lên ngôi, tức Đường Trung Tông. Tuy nhiên, Đường Trung Tông chỉ giữ ngôi trong thời gian ngắn. Võ Tắc Thiên can thiệp mạnh vào chính sự và sau đó đưa một người con khác là Lý Đán lên ngôi, tức Đường Duệ Tông.
Trên danh nghĩa, hoàng đế vẫn là người đứng đầu đất nước. Nhưng quyền lực thực tế ngày càng tập trung vào tay Võ thái hậu. Đây là giai đoạn Võ Tắc Thiên hoàn tất quá trình chuyển từ hoàng hậu sang người nắm quyền tối cao.
Võ Tắc Thiên lên ngôi Hoàng đế
Năm 690, những ghi chép về tiểu sử võ tắc thiên đã lưu lại sự kiện bà đã chính thức phế bỏ ngôi nhà Đường và tuyên bố thành lập triều Chu và tự xưng là Hoàng đế, trở thành nữ hoàng đế duy nhất trong lịch sử Trung Quốc được ghi nhận chính thức.
Việc một phụ nữ trực tiếp xưng đế là sự kiện chưa từng có tiền lệ trong lịch sử Trung Hoa. Võ Tắc Thiên thay đổi một số thiết chế và nghi lễ nhằm củng cố tính chính danh của triều đại mới. Bà cũng tìm kiếm sự ủng hộ về mặt tư tưởng và tôn giáo.
Phật giáo được bà đặc biệt coi trọng trong một số giai đoạn. Bà sử dụng các dự ngôn và biểu tượng tôn giáo để củng cố hình ảnh người cai trị được thiên mệnh ủng hộ.
Chính sách dùng người của Võ Tắc Thiên
Một trong những dấu ấn nổi bật của Võ Tắc Thiên là chính sách nhân sự. Bà không chỉ dựa vào những gia đình quý tộc lâu đời mà còn tìm kiếm người có năng lực thông qua hệ thống quan lại và khoa cử.
Khoa cử vốn đã phát triển dưới thời nhà Đường, nhưng dưới thời Võ Tắc Thiên, con đường thi cử tiếp tục được sử dụng như một công cụ giúp triều đình tìm kiếm nhân tài.
Bà cho mở rộng các kỳ thi và chú trọng việc lựa chọn quan lại có khả năng phục vụ chính quyền trung ương. Chính sách này góp phần làm thay đổi cán cân quyền lực giữa tầng lớp quý tộc thế tập và những người tiến thân thông qua học vấn, thi cử.
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa bộ máy quan lại thời Võ Chu hoàn toàn dựa trên năng lực. Chính trị cung đình vẫn tồn tại nhiều phe phái và sự bổ nhiệm mang tính chính trị.
Những đóng góp về quản lý nhà nước
Trong thời gian cầm quyền, Võ Tắc Thiên tiếp tục duy trì nhiều chính sách quản lý từ thời Đường, đồng thời thực hiện những điều chỉnh để tăng quyền lực trung ương.
Bà chú trọng việc kiểm soát quan lại địa phương, tổ chức các cuộc khảo sát và đánh giá quan chức. Nông nghiệp cũng được xem là một lĩnh vực quan trọng. Chính quyền quan tâm đến việc khai khẩn đất đai, duy trì sản xuất và quản lý dân cư.
Một nhà nước phong kiến muốn duy trì ổn định cần nguồn thu từ nông nghiệp và một hệ thống thuế hiệu quả. Vì vậy, việc duy trì sản xuất nông nghiệp là nền tảng quan trọng cho sự ổn định của triều đại.
Một số chính sách từ thời Đường tiếp tục được vận hành dưới thời Võ Chu, cho thấy bà không hoàn toàn phá bỏ hệ thống cũ mà chủ yếu điều chỉnh nó để phục vụ chính quyền mới.
Hình ảnh Võ Tắc Thiên trong sử sách
Sau khi nhà Đường được khôi phục, cách nhìn về Võ Tắc Thiên chịu ảnh hưởng bởi những người viết sử dưới triều đại kế tiếp. Vì bà từng thay thế nhà Đường để lập Võ Chu, các sử gia thời hậu Đường có lý do chính trị và triều đại để đánh giá tiểu sử võ tắc thiên một cách khắt khe. Một số câu chuyện về đời tư, những cuộc thanh trừng và mối quan hệ trong hậu cung vì thế được lưu truyền với nhiều chi tiết gây tranh cãi.
Ngày nay, các nhà nghiên cứu thường cố gắng đối chiếu nhiều nguồn khác nhau để phân biệt giữa sự kiện có bằng chứng tương đối chắc chắn và những câu chuyện được phóng đại qua thời gian.
Những năm cuối đời của Võ Tắc Thiên
Đầu thế kỷ VIII, Võ Tắc Thiên đã ở tuổi cao. Sức khỏe và vấn đề kế vị trở thành những vấn đề quan trọng. Năm 705, một cuộc biến động chính trị xảy ra trong cung đình. Một nhóm quan lại và tướng lĩnh ủng hộ việc khôi phục nhà Đường.
Võ Tắc Thiên phải thoái vị. Lý Hiển trở lại ngai vàng, khôi phục triều Đường với niên hiệu mới và cuộc đời Võ Tắc Thiên kết thúc vào cuối năm 705, hưởng thọ khoảng 81 tuổi.
Bà được an táng tại Càn Lăng, nơi Đường Cao Tông đã được an táng trước đó. Một chi tiết nổi tiếng là tấm bia của Võ Tắc Thiên tại Càn Lăng không có văn tự. Đây là “Vô tự bi”, thường được nhắc đến như một biểu tượng đầy bí ẩn trong lịch sử.
Có nhiều cách giải thích về việc tấm bia không ghi công trạng của bà. Một số cho rằng bà muốn để hậu thế tự đánh giá, trong khi những cách giải thích khác coi đây là một lựa chọn mang tính chính trị hoặc nghi lễ. Không có bằng chứng chắc chắn để khẳng định duy nhất một cách giải thích.
Võ Tắc Thiên trong văn hóa đại chúng
Hình tượng Võ Tắc Thiên xuất hiện rất nhiều trong tiểu thuyết, phim truyền hình, điện ảnh và các tác phẩm văn hóa Trung Quốc. Các tác phẩm về tiểu sử võ tắc thiên thường tập trung vào những khía cạnh như vẻ đẹp, quyền lực, cuộc đấu tranh hậu cung và những âm mưu chính trị.
Tuy nhiên, hình tượng trong phim ảnh thường được xây dựng nhằm mục đích nghệ thuật nên không phải mọi chi tiết đều phản ánh chính xác lịch sử. Một số bộ phim còn mô tả Võ Tắc Thiên như một nhân vật gần như toàn năng trong cung đình.
Trong thực tế, quá trình bà giành quyền lực diễn ra qua nhiều thập niên và liên quan đến rất nhiều quan lại, hoàng thân, tướng lĩnh và gia tộc. Vì vậy, nếu muốn nghiên cứu tiểu sử Võ Tắc Thiên một cách nghiêm túc, nên ưu tiên sử liệu và các công trình nghiên cứu lịch sử thay vì chỉ dựa vào phim ảnh.
Kết luận
Võ Tắc Thiên là một trong những nhân vật có ảnh hưởng đặc biệt trong lịch sử Trung Quốc. Sinh năm 624 trong một gia đình có địa vị, bà bước vào cung khi còn trẻ, trải qua vị trí tài nhân dưới thời Đường Thái Tông, trở thành hoàng hậu của Đường Cao Tông, sau đó lần lượt trở thành thái hậu và cuối cùng chính thức xưng đế vào năm 690.
Tìm hiểu tiểu sử của Võ Tắc Thiên không chỉ là tìm hiểu cuộc đời một nữ hoàng đế, mà còn là cách nhìn vào cơ chế quyền lực, xã hội phong kiến, hệ thống khoa cử và những biến chuyển chính trị của Trung Quốc thời Đường.
Nguồn: Sưu tầm